STRES OKSYDACYJNY PRZYCZYNY ZAPOBIEGANIE

Stres oksydacyjny to stan braku zachowania równowagi pomiędzy wytwarzaniem reaktywnych form tlenu (np. H₂0₂, rodnik nadtlenowy) a zdolnością naturalnych mechanizmów ochronnych organizmu (endogenne i egzogenne antyoksydanty) do zmagania się z tymi reaktywnymi metabolitami i ochrony przed skutkami ubocznymi ich działania. Jeśli więc powstanie zakłócenie sygnalizacji i kontroli potencjału utleniająco-redukującego wówczas mówimy o stresie oksydacyjnym.

JAKIE ZAGROŻENIA WYNIKAJĄ ZE STRESU OKSYDACYJNEGO

Stres oksydacyjny jest kluczowym czynnikiem w procesie starzenia się organizmu, wówczas mówimy o oksydacyjnym rozkładzie mitochondriów w patogenezie i progresji zapalenia oraz wielu chorób degeneracyjnych takich, jak:

  • Choroba Alzheimera
  • Choroba Parkinsona
  • Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem
  • Zaćma
  • Choroby układu krążenia
  • Cukrzyca
  • Nowotwory
  • Choroby układu krążenia
  • Alergie
  • Miażdżyca tętnic
  • Choroby zapalne jelit
  • Fotostarzenie skóry
  • Zawał serca
  • Przewlekłe infekcje
  • Zespół Downa u dzieci matek dotkniętych stresem oksydacyjnym
  • Uszkodzenie oksydacyjne mięśni
  • Stany neurodegeneracyjne stwardnienie zanikowe boczne (ALS)
  • Stwardnienie rozsiane
  • Epilepsja
  • Choroby nerek i wątroby
  • Przewlekła obturacyjna choroba płuc (COPD)
  • Reumatoidalne zapalenie stawów
  • Stan przedrzucawkowy u matek dotkniętych stresem oksydacyjnym

DO MECHANIZMÓW OCHRONNYCH ZALICZA SIĘ ANTYOKSYDANTY

Antyoksydanty to formy chemicznej „sieci” obronnej organizmu przeciwko toksycznym wpływom reaktywnych form tlenu i azotu na komórki, tkanki i organy. Wyróżnia się antyoksydanty endogenne i egzogenne.

ANTYOKSYDANTY ENDOGENNE DZIELĄ SIĘ NA

  1. Enzymatyczne
  2. Nieenzymatyczne

Enzymatyczne antyoksydanty to:

  • Peroksydaza : selen, glutation GSH
  • Dyzmutaza nadtlenkowa : miedź, cynk, mangan
  • Katalaza : żelazo
  • Reduktaza tioredoksynowa: selen

Nieenzymatyczne antyoksydanty to:

  • Ubichinon (koenzym Q10) jest niezbędna do wzrostu nowych, zdrowych komórek, do regeneracji, funkcjonowania wszystkich komórek i tkanek organizmu. Niedobór przyczynia się do namnażania się wolnych rodników. Suplementacja koenzymu Q10 po 40 roku życia jest niezbędna ponieważ już występuje znaczny jego niedobór, który pogłębia się wraz z wiekiem. Organizm wytwarza go w małych ilościach jednak potrzebuje do jego produkcji niemalże wszystkich witamin i minerałów a dostarczony z diety np. 60 mg Q10 odpowiada spożyciu 1 kg surowej makreli, obróbka pokarmów w niego bogatych tj. transport, magazynowanie, obróbka cieplna pozbawia pokarm o ten cenny związek. Objawem niedoboru koenzymu są np. nadciśnienie tętnicze, choroby układu krążenia, ogólne przemęczenie, spadek sił witalnych, krwawienie dziąseł, cofanie się szyjek zębowych (także niedobór witaminy C jest powodem krwawienia dziąseł), w poważnych niedoborach koenzymu Q10 dochodzi do zawału serca oraz nagłej śmierci. Można dokonać badania laboratoryjnego z krwi (cena około 50 zł) celem oznaczenia jego poziomu.
  • Bilirubina u ssaków jest jednym z głównych antyoksydantów obecnym w osoczu krwi i w błonach komórkowych.
  • Glutation (GSH) – glutation jest antyoksydantem, to związek organiczny, który umożliwia usuwanie w wątrobie związków azotowych i chlorowcopodobnych toksyn. Między innymi neutralizuje często nadużywany lek przeciwbólowy paracetamol, który jest metabolizowany do hepatoksycznej postaci, która to toksyna jest przyłączana w wątrobie do glutationu. Nadmierne przyjmowanie paracetamolu przy jednocześnie niskiej podarzy metioniny w pokarmie powoduje zużycie glutationu zawartego w ustroju, co jest przyczyną uszkodzenia wątroby. Korzystne jest przyjmowanie metioniny, która jest wykorzystywana do syntezy glutationu wraz z paracetamolem. Glutation neutralizuje wolne rodniki w wątrobie oraz pestycydy, jest przeciwutleniaczem, który pełni ważne funkcje w organizmie, uczestniczy w produkcji koenzymów i recyklingu witamin C i E, uznawany jest za najskuteczniejszy środek oczyszczający, blokuje swobodne i radykalne uszkodzenia wszelkiego rodzaju tkanek. Jest substancją wykorzystywana na poziomie komórkowym do funkcji obronnych organizmu, bierze udział w rozmnażaniu limfocytów w celu zwalczania organizmów takich, jak bakterie, pasożyty oraz wirusy. Glutation występuje w każdej komórce ciała największe jego zasoby znajdują się w nerkach, wątrobie i soczewce oka. W wątrobie pełni funkcje detoksykacyjne, pozostałe detoksykanty takie, jak witamina C, E są zależne od glutationu, Witamina C pozwala na utrzymanie wysokiego poziomu glutationu. Bogatym źródlem glutationu są awokado, szparagi, brokuły, brukselka, czosnek, cebula, kapusta. Niski poziom glutationu we krwi wskazuje na stan chorobowy co oznacza, że organizm nie radzi sobie z usuwaniem wolnych rodników uszkadzających komórki w obrębie mózgu i innych narządów. Objawami niedoboru glutationu są również problemy z trawieniem pokarmów oraz spadek odporności.
  • Acetyl karnityna – to acetylowana postać karnityny, jest substancją witaminopodobną, odpowiada za metabolizm lipidów odgrywa ważną rolę w procesie przemiany energii, która jest pobierana z kwasów tłuszczowych i transportowana do wszystkich komórek ciała. Ma silne działanie antyoksydacyjne dlatego zastosowanie znajduje w terapii chorób degeneracyjnych jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu, wspomaga pracę serca, mięśni, obniża ciśnienie krwi, redukuje stłuszczenie wątroby. Poziom karnityny maleje wraz z wiekiem 80% tej substancji musi być dostarczane z pożywienia, zaledwie 20% to jego produkcja, do której organizm potrzebuje żelaza, lizyny, metioniny, witaminy B3, B6 i C a w przypadku braku któregoś ze składników niezbędnych do jej produkcji wówczas produkcja nie dochodzi do skutku. Bogatym źródłem karnityny jest mięso wołowe, wieprzowe, królik, znacznie mniej jej jest w rybach i grzybach.
  • Kwas moczowy jest końcowym produktem metabolizmu zasad purynowych pochodzących z pokarmu, z syntezy i rozpadu endogennych kwasów nukleinowych.
  • Melatonina jest antyoksydantem, bierze udział w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych. Ubytek melatoniny wiąże się z utratą ochrony antyoksydacyjnej w częściach mózgowia, może powodować zniszczenie mitochondriów przez endogenne wolne rodniki w pewnych szczególnie ważnych dla pamięci i procesów poznawczych rejonach mózgowia. Melatonina jest naturalnym pigmentem występującym w skórze właściwej, w naskórku i włosach i produkowana jest przez melanocyty. Za produkcję melaniny odpowiada enzym o nazwie tyrozyna, która od wpływem promieni UV pobudza melatoninę do pracy. Melatonina bierze udział za ochronę skóry przed szkodliwym promieniowaniem uniemożliwiając im przenikanie do głębszych warstw skóry (odbija promienie słoneczne). Im więcej promieni słonecznych styka się ze skórą,tym większa produkcja melatoniny w organizmie człowieka, produkcja melatoniny skutkuje zmianą koloru skóry eksponowanej na słońce nadając jej odcień opalenizny, odpowiada też za prawidłowy system dobowy (w dzień czuwanie, w nocy sen). Najmniejsze jej stężenie jest u noworodków wówczas zaburzony jest u nich system dobowy, który reguluje się wraz z wiekiem, poziom melatoniny wzrasta, następnie jej poziom spada u osób starszych, co skutkuje problemami z bezsennością.
  • Metalotioneina – to mikrocząsteczki białka, które uczestniczą w detoksykacji organizmu ze szkodliwych jonów metali oraz reakcji obronnej organizmu związanej ze stresem oksydacyjnym. Białka te mają właściwości przeciwutleniającei chronią struktury komórkowe przed wpływem wolnych rodników, szczególnie przed reaktywnymi formami tlenu. Metalotioneina występuje w połączeniu z cynkiem, ich funkcje ochronne odgrywają rolę w walce ze starzeniem się, chorobami cywilizacyjnymi i nowotworami.
  • Kwas liponowy odgrywa ważną rolę w unieszkodliwianiu wolnych rodników, bogatym źródłem są brokuły, szpinak i podroby.
  • Transferryna – to białko regulujące poziom stężenia jonów żelaza w osoczu krwi, odpowiada za jego transport do tkanek.

ANTYOKSYDNTY EGZOGENNE

  1. Hydrofilowe : GSH, selen, kwas alfa-liponowy, witamina C
  2. Lipofilne:

  • Karotenoidy (np. likopen, luteina) – to organiczne związki chemiczne, węglowodory nienasycone, to żółte, czerwone  pomarańczowe i różowe barwniki roślinne, to naturalne przeciwutleniające, beta karoteny należą do prekursorów witaminy A. Z beta karotenu w przewodzie pokarmowym powstaje retinal, który zostaje przekształcony do retinolu. Bogatym źródłem beta karotenu są zielone liście i łodygi roślin, kwiaty, owoce i ziarna o barwach czerwonych, żółtych, pomarańczowych.
  • Ubichinon (Q10)

  • Kwas alfa-liponowy – to organiczny związek chemiczny bierze udział w unieszkodliwianiu wolnych rodników, ma właściwości antyoksydacyjne, zastosowanie znajduje w profilaktyce nadciśnienia tętniczego, w chorobach wątroby, przy zatruciu grzybami i metalami ciężkimi oraz w chorobach autoimmunologicznych. Bogatym źródłem kwasu alfa-liponowego jest szpinak i podroby.

  • Tokoferol i tokotrienol (np. alfa, beta, gama, delta) to organiczne związki chemiczne. Tokoferol gamma jest główną formą witaminy E, która jest naturalnym antyoksydantem, występuje naturalnie w roślinach, magazynowana jest u człowieka w skórze, ścięgnach i tkance tłuszczowej. Organizm jej nie wytwarza dlatego trzeba ją dostarczać z pożywieniem. Tokoferol gamma w odróżnieniu od alfa posiada właściwości przeciwzapalne. Bogatym źródłem tokoferolu gamma są oleje roślinne (sojowy, kukurydziany, sezamowy oraz orzechy włoskie i ziemne.
  1. Pochodzenia roślinnego:

  • Antocyjany – to organiczne związki chemiczne z grupy flawonoidów, są naturalnym barwnikiem roślinnym przyjmującym barwę od czerwonej po fioletową. Pełnią funkcje ochronne ich bogatym źródłem są maliny, jeżyny, aronia, czarna porzeczka, czarny bez, bakłażan, czerwone winogrono, czerwona kapusta.

  • Flawonoidy to związki występujące w roślinach, pełnią funkcje przeciwutleniaczy, mają działanie przeciwzapalne, uszczelniają naczynia krwionośne. Bogatym źródłem flawonoidów są owoce cytrusowe, papryka, brokuły, pomidory, herbata yerba mate, czerwone wino.

  • Proantocyjanidy (OPSCs) to odmiana flawonoidów najwięcej można ich znaleźć w skórce i nasionach fioletowych lub czerwonych roślin bogatym źródłem są jabłka, kora sosny, cynamon, borówka, jagody, żurawina, aronia, czarna porzeczka, kakaowiec, czarna i zielona herbata.

  • Piknogenol – to silny przeciwutleniacz należy do grupy flawonoidów jego bogatym źródłem jest wyciąg z kory sosny śródziemnomorskiej.

  • Resweratrol – to silny przeciwutleniacz sporo jest go w skórce winogrona więcej w czerwonej aniżeli białej, w orzeszkach ziemnych, skórce morwy i czarnej porzeczki.

JAKIE FUNKCJE PEŁNIĄ ANTYOKSYDANTY

Eliminacja toksycznych reaktywnych form tlenu przed oksydacyjnymi uszkodzeniami i zmianami :

  • Ochrona mitochondriów,
  • Hamowanie reakcji rodnikowej lipidów (np. LDL), ochrona wielonienasyconych kwasów tłuszczowych przed utlenianiem
  • Ochrona białek (np. enzymów),
  • Ochrona węglowodanów (np. glikokaliks) ,
  • Ochrona kwasów nukleinowych,
  • Ochrona DNA (mitochondria, jądro komórkowe),
  • Ochrona śródbłonka
  • Ochrona układu nerwowego,
  • Ochrona komórek układu immunologicznego,
  • Zmiatanie katalizatorów reakcji rodnikowych (np. metale ciężkie)
  • Wygaszanie tlenu singletowego z udziałem karotenoidów

PRZYCZYNY POWSTAWANIA STRESU OKSYDACYJNEGO

  • Dieta uboga w owoce i warzywa
  • Dieta wysokotłuszczowa
  • Sport
  • Stres
  • Palenie papierosów
  • Nadużywanie alkoholu
  • Nadmierna ekspozycja na słońce
  • Promieniowanie UV A/B, promienie Roentgena
  • Toksyny środowiskowe : herbicydy, pestycydy, metale ciężkie, ozon, tlenek azotu, dym papierosowy
  • Leki – antybiotyki antracyklinowe stosowane w leczeniu nowotworów w tym inne leki cytostatyczne stosowane w leczeniu nowotworów
  • Acetaminofen (paracetamol) – składnik lekór przeciwbólowych, L-dopa – lek stosowany w leczeniu choroby Parkinsona.

UTRZYMANIE ODPOWIEDNIEGO POZIOMU ANTYOKSYDANTÓW WE KRWI CHRONI PRZED CHOROBAMI NOWOTWOROWYMI I CHOROBIE WIEŃCOWEJ

  • Witamina C  > 70 µmol/l
  • Alfa-tokoferol > 30 µmol/l
  • Koenzym Q  ≥ 1,2 µg/ml
  • Selen > 120 µg/l
  • Beta karoten > 0,4 µmol/l

JAK ZAPOBIEGAĆ STRESOWI OKSYDACYJNEMU

Utrzymanie optymalnego funkcjonowania antyoksydacyjnego układu ochronnego zależy od synergicznych wzajemnych odziaływań pomiędzy endogennymi i egzogennymi antyoksydantami dlatego w profilaktykę i postępowanie w chorobach wolnorodnikowych niezbędne jest zaangażowanie wzajemnie uzupełniających się antyoksydantów o szerokim spektrum działania.

Redoks to utrzymanie równowagi pomiędzy procesem utleniania (oksydacji) a procesem (antyoksydacji). Jeśli dojdzie do zaburzeń równowagi wskaźnika Redoks, wówczas organizm zaczyna chorować np. na choroby autoimmunologiczne np. Alzheimer, Parkinson, astma oskrzelowa, zapalenie stawów.

Źródło: „Mikroskładniki Odżywcze” Uwe Ggröber Tuning Metaboliczny – Profilaktyka- Leczenie Słowa wstępne Bruce N. Ames, Abram Hoffer oraz Gerhard Uhlenbruck Redakcja wydania I polskiego Agnieszka Piwowar, Wikipedia, www.old.ipin.edu.pl

Udostępnij!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Przewiń do góry
Translate »